نظريه آشوب (Chaos Theory)

ويژگي تئوري آشوب
نظريه آشوب داراي ويژگيهاي منحصر به فردي است كه بازتاب بسيار مهمي نيز درمديريت ايجادكرده است به طوريكه اين ويژگيها ضررهاي جدي برپيكره پارادايم سنتي مديريت وارد آورده و مي روند تا اساس پارادايم تازه اي را درمديريت و ساير علوم مرتبط شكل دهند.اين ويژگيها عبارتند از :

1 - اثر پروانه‌اي ( Butterfly Effect ) :
لورنس درتحقيقات خود با شگفتي به اين نتيجه رسيد كه يك تغيير جزئي درشرايط اوليه معادلات پيش بيني كننده جوي ؛ منجر به تغييرات بسيار شديد درنتايج حاصل ازآنها مي گردد. بعبارت ديگر اثر پروانه‌اي اين تئوري به گونه‌اي است كه يك تغيير جزئي در ابتدا منجر به يك تغيير بسيار بزرگ درپايان كار خواهدشد بدين مفهوم كه مثلا ؛ اگر  پروانه اي در " پكن " پر بزند ممكن است بر اثر اين پرزدن ابري حركت كرده ودر " نيويورك " طوفاني ايجاد شود.
درگذشته سيستمهائي كه اثر پروانه اي ازخود نشان مي دادند به عنوان سيستمهاي بررسي ناپذير ازحيطه مطالعات علمي كنار نهاده مي شد و به اين جهت روش تحليلي خاصي براي مطالعه آنها به وجود نيامده بود، اما امروزه اين سيستمها محل توجه دانشمندان است و كوشش مي شود تا مسائلي كه قبلا تصادفي ؛ ناموزون و بي نظم تلقي مي شدند با تئوري آشوب مطالعه و راه حل يابي شوند.
2 – سازگاري پويا ( Dynamic Adaptation ) :
 سيستمهاي بي نظم در ارتباط با محيطشان مانند موجودات زنده عمل مي كنند و نوعي تطابق و سازگاري پويا بين خود و محيط پيرامونشان ايجاد مي كنند.
3 - جاذبه هاي غريب ( Strange Attractors ) :
جاذبه ها انواع مختلف دارند مانند جاذبه نقطه ثابت ؛ جاذبه دور محدود ؛ جاذبه گوي مانند و جاذبه غريب يا بي نظم. جاذبه هاي غريب برخلاف جاذبه هابي قبلي كه نوعي نظم و قابليت پيش بيني داشتند ؛ بي نظم هستند و به همين خاطر برخي آنها را جاذبه هاي بي نظم نيز ناميده اند. البته بايد توجه اشت كه صفت غريب اشاره به الگوي هندسي جاذبه ها دارد در حاليكه بي نظمي ديناميك جاذبه ها را مد نظر دارد و اين دو باهم متفاوتند و از سوئي ديگر بايد توجه داشت كه جاذبه هاي بي نظم غريب هستند اما همه جاذبه هاي غريب بي نظم نيستند. از اين رو اصطلاح جاذبه هاي غريب براي اين ويژگي صحيح تر مي باشد.
جاذبه هاي غريب بدون الگو نيستند و از الگوي خاصي پيروي مي كنند و ارزش آنها هم درهمين الگو داشتن است اين جاذبه ها داراي ويژگيهاي هندسي پيچيده اي هستند و داراي ابعاد غير صحيح مي باشند و مسير آنها به هم پيچيده ؛ چند جهته وگسترده است. در جاذبه هاي غريب هيچ مسيري تكرار نمي شود و هر مسير براي خود مسيري جديد است.
جاذبه هاي غريب از تصاوير هندسي برگرفته كه قوم " اينكا " درصحراي پرو حك كرده اند كه اگر از نزديك به آنها نگاه كنيم نه نظمي را نشان مي دهند و نه تصوير معني دار را به ذهن متبادر مي سازند. اما اگر ازآسمان و از راه دور به آن بنگريم تصاوير درختان ؛ حيوانات وپرندگان را مي بينيم. جاذبه هاي غريب در همه جا وجود دارند. همه آنچه را كه ما درنظر اول بي نظم وآشوبناك مي بينيم در دراز مدت و با تكرار؛ الگوي منظمي ازخود نشان مي دهند .
4 – خود مانايي ( Self – similarity )  :
در تئوري آشوب ؛ نوعي شباهت بين اجزاء و كل قابل تشخيص است. بدين ترتيب كه هر جزئي از الگو همانند و مشابه كل مي باشند. خاصيت خودمانائي در رفتار اعضاي سازمان نيز مي تواند نوعي وحدت ايجاد كند ؛ همه افراد به يكسو و يك جهت و هدف واحدي نظر دارند.

تصميم گيري در شرايط آشوب
در متون مديريت ، مدلهاي مختلفي براي تصميم گيري طراحي شده است كه تصميم گيري در شرايط مشخص ومعين و محيط هاي باثبات را مد نظر داشته اند. در نظريه آشوب ، بي نظمي برهمه عرصه هاي علمي سايه افكنده است كه مدلهاي تصميم گيري در اين نظريه نيز از اين قاعده مستثني نيستند.
در نگرش سنتي مديريت ، تصميم گيري فرآيندي است قابل پيش بيني و عدم موفقيت در تصميم گيري يا ناشي از فقدان اطلاعات و يا ناشي از  محدوديت فنون پيش بيني و تلاش است. درصورتي كه نظريه آشفتگي وآشوب ، تصميم گيري را غير قابل پيش بيني و تلاش براي پيش بيني آينده را كار بيهوده فرض مي كند. يا حداقل پيش بيني قطعي و يقيني آن دشوار وسخت است .
از نظر تئوري آشوب ، اطلاعات صحيح وكامل دست يافتني نيستند و رويدادها كراراّ ناپيوسته اند و با آنچه درگذشته اتفاق افتاده رابطه اي ندارند.
يكي از مدلهايي كه درپاسخ به شرايط كنوني مطرح شده مدلي است كه آنرا اصطلاحاّ  " ظرف زباله Garbage can" نام نهاده اند كه شايد اشاره اي به بي نظمي و درهم وبرهم بودن شرايط تصميم گيري باشد . برخي از علما اين مدل را براي سازمانهاي امروزي مناسب ديده اند كه بي نظمي هاي سازمان يافته اند.
اين مدل را ابتدا سه نفر به نامهاي  كوهن ، مارچ  و السن  طراحي كرده اند. آنان با استفاده از اين مدل مي خواستند تصميم گيري در شرايط بسيار مبهم و بي نظم را توصيف كنند. اين مدل در واقع پيش فرضهاي مدلهاي عقلائي و سياسي را زير سئوال برده و عدم حساسيت آنها به شرايط مبهم و بي نظم را دليل بي اعتباري آنها دانسته اند.
سازمان به مثابه حوزه تصميم گيري داراي محيط بيروني ونظامهاي بزرگتري است  كه آن را احاطه كرده اند و  سرشار از ابهام وعدم وضوح هستند . اين ابهامات معمولاّ به سه صورت بروز مي كنند .
اولين ابهام ؛
درتعيين صريح وروشن اولويتهاست. اولويتهاي تصميم گيرندگان غالباّ روشن و مشخص نيستند و داراي ابهامهاي فراوان هستند.
دومين ابهام ؛
در روابط علت ومعلولي است. تصميم گيرندگان و مديران آگاهي و شناخت خود را در اين زمينه از طريق آزمون و خطا به دست ‌مي آورند و هيچگاه با اطمينان نمي توانند علت اصلي را مشخص كنند.
سومين ابهام ؛
ناشي از شرايط و توانائي و نحوه مشاركت اعضاي دخيل درفرآيند تصميم گيري است. پيش بيني اين امر كه چه كساني واقعاّ در تصميم گيري مشاركت دارند ، بسيار دشوار است. مدل آشفته تصميم گيري مي تواند پاسخ مناسبي به اين معضل و شرايط مرتبط با آن باشد. مدل تصميم گيري آشفته از تلاقي اتفاقي چهار جريان حاصل مي شود. اين جريانها عبارتنداز :
1 -  فرصت هاي انتخاب و موقعيتهائي كه تصميمي را ايجاد مي كند .
2 - پاسخهايي كه به حل مسائل ومشكلات نظر دارند.
3 - اعضا و افراد تصميم گيرنده كه با برنامه هاي زماني متراكم و آگاهي محدود خود نسبت به مسائل اظهار نظر و تصميم گيري مي كنند.
4 -  مسائل و مشكلات و علائق و گرايش هاي افراد درون و بيرون سازمان كه به نحوي با تصميم نتايج حاصل از آن مرتبط مي باشند.
بنابراين تصميم گيري فرآيندي آشفته و بي نظم  مي شود كه در آن با انتخابهايي مواجه هستيم كه هدفشان حل مشكلات ايجاد شده است ، صاحبان مشكل هم در اين ميان در پي راه حلهايي آرامش بخش وتسكين دهنده هستند و سرانجام تصميم گيرندگاني كه نه دقيق و عقلائي بلكه با موقعيت خاصي كه در آن قرار گرفته اند، مي خواهند در محدوده هاي زماني كوتاه تصميماتي اتخاذ كنند.

ت‍إثيرات عمده نظريه آشوب بر تصميم گيري :
1 - در دنياي متلاطم و آشوب زده امروزي بايد به جاي تمركز بر تصميم گيري بلند مدت ، تصميم گيري كوتاه مدت و انعطاف پذير را مد نظر داد.
2 - برنامه ريزي اقتضائي و انعطاف پذير به عنوان بخشي از فرآيند تصميم گيري هر سازمان اهميت زيادي به خود بگيرد.
3 - بايد به رويكردهاي ابتكاري نسبت به تصميم گيري عقلائي ارزش و اهميت بيشتري داده شود.
4 - ايجاد ساختار ها و نظامهاي موقتي از اهميت بيشتري برخوردار شوند.
5 - اصلاح فرهنگ هاي سازمانها براي جذب ارزشها و معيارهاي جديد و متناسب با جهان پر آشوب بايد مد نظر قرار گيرد.
6 - بايد درون آشوب و بي نظمي دنبال نظم بود .

برای مطالعه قسمت اول اینجا را کلیک کنید

/ 7 نظر / 10 بازدید
يه نفر

وبلاگ خوبی داريد اما بچه های رشته تون اين قدر اطلاعاتشون بالاست !!!که به اين مطالب نياز ندارند .

يه نفر

برای همينه که کم ميان تو وبلاگتون و کم نظر می دن.

حسن چوبین

سلام ورودی های اول هر رشته مثل موش آزمایشگاهی میمونن و برای حل مشکلاتشون نیاز به هماهنگی و اتحاد دارن خوشحالم که این وبلاگ برپاست و امیداوارم وسیله ای برای حل مشکلات و همدلی باشه

يه نفر

بچه های رشتتون چرا نظر نمی دن؟